تحلیل انتخابات نهم
نهمين دوره انتخابات رياست جمهوري اسلامي ايران درتاريخ27/3/1384درحالي برگزارشدكه حدود هزاروده نفر به عنوان كانديدادرانتخابات رياست جمهوري ثبت نام كردند تا شانس خودرادر بزرگترين عرصه رقابت ايران بيازمايند.
ازبين اين تعداد(1010)نفر 6 توسط شوراي نگهبان تاييد صلاحيت شدند كه از چهره هاي شاخص ردصلاحيت شده آقايان مصطفي معين ومحسن مهرعليزاده(معاون رئيس جمهور)بودند كه بدنبال اين مساله مقام معظم رهبري طي نامه اي به شوراي نگهبان خواستار تجديدنظر درصلاحيت آقايان معين ومهر عليزاده گرديدند وبدين ترتيب 8 نفر، كانديداي نهمين دوره انتخابات رياست جمهوري مشخص شدند. كه آقاي محسن رضايي در تاريخ 1/3 / 1384 رسماً انصراف خود را اعلام فرمودند و بدين ترتيب رقابت بين 7 كانديد ادامه يافت.
شايد روشن ترين وجه رفتار سياسي شرکت کنندگان در مرحله نخست انتخابات را بتوان اقبال عمومي ايشان به نامزد بومي خود دانست. به جز آقاي معين، همه نامزدها در استاني که زادگاه و بعضا خاستگاه سياسي شان بوده است، نفر اول شده اند: آقاي هاشمي در کرمان، آقاي احمدي نژاد در سمنان، آقاي کروبي در لرستان، آقاي قاليباف در خراسان رضوي، آقاي لاريجاني در مازندران و آقاي مهرعليزاده در آذربايجان شرقي. تنها استثنا در اين ميان مصطفي معين است که نه تنها در استان اصفهان مقامي بهتر از پنجمي به دست نياورده، بلکه در شهر نجف آباد نيز پس از احمدي نژاد -نفر دوم شده است. مي توان گفت که جذابيت هيچ يک از نامزدها آنقدر نبوده که بر احساس قومي، در استاني که خودش نامزد بومي داشته، غلبه کند.
راي شرکت کنندگان در مرحله نخست انتخابات چنان ميان نامزدها تقسيم شد که با اندک تغييري حتي تا نفر پنجم از هفت نفر هم شانس راه يابي به مرحله دوم را داشت. در حقيقت هيچ يک از گزينه هاي موجود، اکثريتي از ايرانيان را نمايندگي نمي کرده است. نگاهي به پراکندگي بي قاعده آرا نشان مي دهد که انگيزه هاي مشترک سياسي-اجتماعي نقش چنداني در اين انتخابات نداشته و هر ايراني ساز شخصي خود را کوک کرده است
در نتايج به ظاهر شگفت انگيز انتخابات ۲۷ خرداد، دست کم نظم جغرافيايي نه سياسي - اجتماعي به چشم مي خورد. مساحت ايران به ۴ منطقه نامساوي تقسيم شده که در هريک نامزدي حکمراني مي کند: در شمال غربي کشور محسن مهرعليزاده، در غرب و جنوب کشور مهدي کروبي و در استان هاي مرکزي ايران، محمود احمدي نژاد. در شرق ايران روي هم رفته اکبر هاشمي رفسنجاني بيشترين آراء را کسب کرده، اگرچه در خراسان شمالي و رضوي محمدباقر قاليباف نفر اول بوده است. سه استان شمالي کناره درياي خزر (گلستان، مازندران و گيلان) با آرايي نسبتا مغشوش، جايي در اين تقسيم بندي نمي يابند.
راي قومي هر يک از نامزدها جاي تعجبي ندارد. اما گسترده شدن آراي هر نامزد در يک منطقه، بدون هيچگونه گسست (نقشه زير)، قابل درنگ است. در هر يک از اين مناطق گروه هاي مذهبي، غيرمذهبي، فقير يا مرفه و بالاخره تحصيل کرده يا بي سواد وجود دارد. بنابراين توزيع جغرافيايي آرا بر اساس هيچ يک از اين عوامل – دست کم به تنهايي– قابل توضيح نيست. نقشه پراکندگي آراي نامزدها (منبع : www.bbc.com )
خاکستري: اکثريت آرا با اکبر هاشمي
سبز روشن: اکثريت آرا با مهدي کروبي
سبز تيره: اکثريت آرا با محسن مهرعليزاده
سياه: اکثريت آرا با محمود احمدي نژاد
سفيد: محدوده اي که هيچ يک از نامزدها اکثريت قاطع ندارند
نقشه پراکندگي آراي نامزدها (منبع : www.bbc.com )
منابع :
www.bbc.com
www.entekhab.com
www.mehralizadeh.ir
سايت وزارت کشور
روزنامه کيهان(28/3/84)
ضميمه روزنامه شرق(25/3/84 )
ملت ايران با توجه به سوابق مديريتي، برنامه ها واهداف دولت آينده هركدام از نامزدها ،آراي خود را به شرح ذيل كه در جدول آمده است به صندوق راي ريختند.
جدول (1 ) استانهايي كه نامزدهادر آن بيشترين آرائ را كسب كردند.
احمدي نژاد لاريجاني قاليباف كروبي معين مهرعليزاده هاشمي
تهران مازندران خراسان رضوي فارس سيستان وبلوچستان آذربايجان شرقي كرمان
اصفهان خراسان شمالي همدان آذربايجان غربي گيلان
قم هرمزگان اردبيل زنجان
خراسان جنوبي گلستان
يزد كهكيلويه
مركزي كرمانشاه
قزوين كردستان
سمنان خوزستان
چهارمحال وبختياري
ايلام
بوشهر
لرستان
2564654 467215 975467 2899360 479125 270127 2678150
- آقاي هاشمي رفسنجاني با 6159435راي بعنوان نفر اول به دور دوم انتخابات راه يافتند كه بااخذتعداد2678150راي در استانهاي گيلان كرمان وزنجان نشان ميدهد اين سه استان برحسب شناخت برنامه هاي كانديداي مورد نظر به پاي صندوق راي رفتند.چون عاملي غير ازاين به نظر نميرسد كه درمشاركت مردم اين مناطق در انتخابات دخيل بوده باشد مثل عوامل قوميتي؛مذهبي؛فقر ومحروميت كه در ساير مناطق نقش داشته است.
- آقاي احمدي نژاد با 5710354راي بعنوان نفر دوم به دور دوم راه يافتند.ازاين تعدادراي :2564654راي بعنوان راي اول در استانهاي تهران، اصفهان، قم، خراسان جنوبي، يزد، مركزي، قزوين وسمنان را كسب كردندكه نشان ميدهداين استانها از استانهاي معدودي هستند كه بر حسب شناخت از برنامه ها واهداف دولت آينده كه بيشتر تاكيد بر مساله فقر اقتصادي؛سطح پايين زندگي مردم و توجه جوانان در برنامه هاي آتي به پاي صندوقهاي راي رفتند.
- آقاي كروبي با كسب 5066266راي در كل كشور نفر سوم شدندكه با اخذ مجموع 2799360راي در استانهاي فارس همدان، هرمزگان، گلستان، كهكيلويه وبويراحمد، كرمانشاه، كردستان، خوزستان، چهارمحال وبختياري، ايلام، لرستان و بوشهر نشان ميدهدكه مساله فقر ومحروميت وبدليل پيشنهاد مستمري 50000 توماني آقاي كروبي وهمچنين بخاطر مساله قوميت آقاي كروبي ؛حائز اكثريت آراءدر اين مناطق شده اند.
- آقاي قاليباف نيز با كسب 4078159راي در كل كشور وكسب رتبه چهارم كسب اكثزيت آراءدراستانهاي خراسان رضوي وخراسان شمالي درمجموع975467 باز نشان ميدهد كه نقش قوميت وبومي بودن كانديدا تاثير زياذي در كسب اكثريت در اين منطقه داشته است.
- آقاي معين با كسب 4054304 راي در كل كشور نفر پنجم شدند كه با اخذ مجموع 479125راي در استان سيستان وبلوچستان به عنوان نفر اول نشان ميدهد مساله مذهب (اهل تسنن)نقش موثري در كسب راي اول داشته است.
- آقاي لاريجاني نيز با كسب 1740163 راي در كل كشور در مجموع نفر ششم شدند كه دراستان مازندران يعني زادگاه خود با467215راي حائز اكثزيت ارا دراين استان شدند كه بازنقش بومي بودن و قوميت تاثير زيادي در كسب اين آراء داشته است.
- آقاي مهرعليزاده نيز با كسب 1289323راي در كل كشوردرسه استان آذري نشين ايران بيشترين تعداد راي (653153)حائز اكثريت آراء بين كانديداهاي ديگر شده است.
نهمين دوره انتخابات رياست جمهوري را ميشود از چند زاويه بررسي نمود كه شايد در نوع خود با هشت دوره قبلي متفاوت بوده است:
اين دوره تنها دوره اي بود كه انتخابات به دور دوم كشيده شد واين بدليل تعدد كانديدا وتنوع اهداف ؛برنامه ها وسياستهاي داخلي وخارجي دولت آينده هركدام از كانديداها بود.
اما آنچه كه ميتواند مهم باشد تحليل اين انتخابات به لحاظ ويژگيهاي جغرافيايي، جمعيتي، سیاسی _ اجتماعی، فرهنگی وابعاد اقتصادي است كه:
1- به نوع خود در يك قالب دموكراتيك وفراگير برگذارشد واين بدليل كانديداهاي مختلف با سلايق وگرايشهاي سياسي مختلف ميتواند باشد، حضور كانديداهاي بومي از مناطق مختلف كشور وحتي تاكيد آنها در تبليغات رياست جمهوري خود بر عامل قوميت براي جمع كردن آراءحداكثر، ميتوتند دليل براين ادعا باشد.
2- تاكيد اكثر كانديداها بر مسائل اقتصادي؛فقر ؛سطح درامد پائين اكثريت اقشار جامعه وعدالت وبرابري ورفع تبعيض يكي از نمونه هاي بارز اين دوره انتخاباتي بودكه هر كدام از كانديداهاانگشت بر مسائل اقتصادي گذاشتند در نتيجه انتخابات بر ديگر رقبا پيشي گرفت .
3- در دوره نهم انتخابات كشور ايران وارد فضائي ميشود كه هشت سال دولت رفسنجاني با شعارتوسعه اقتصادي وهشت سال دولت خاتمي با شعاراصلاحات همه جانبه( توسعه سياسي اجتماعي ؛اقتصادي) نتوانستندفقر ومحروميت واختلافات طبقاتي را از چهره ملت بزدايند بلكه روزبه روزاين اختلافات بيشتروبيشتر گرديد.درنتيجه زمان آن رسيده بودتا به محرومان وطبقات پائين جامعه توجه شود.
دراين ميان آقاي هاشمي رفسنجاني بدليل سوابق اجرائي ومديريتي طولاني درسطوح بالاي قدرت وبعنوان يك چهره سياسي شناخته شده براي ملت ايران وهمچنين صرف هزينه هاي هنگفت تبليغاتي بعنوان نفر اول در دوره اول انتخابات برگزيده شد وآقاي احمدي نژاد بعنوان يكي از كانديداهاي مطرح حزب اصول گرايان با توجه به صلاحديد مسوولين سياسي وجانبداري از ايشان (بخاطر مقبوليت ومحبوبيت مردمي ايشان بخصوص درشهر تهران )وبدليل كاركرد اجرائي ومديريتي خوب درپست شهرداري تهران ومهمتراز آن بدليل تاكيد بر مشكلات اساسي مردم وبا اشاره به رفع فقر اقتصادي، تبعيض وايجاد عدالت وبرابري ورفع اختلاف سطح طبقات اقتصادي واجتماعي در دولت آينده تاثير مهمي در مطرح شدن ايشان بعنوان نفر دوم انتخابات رياست جمهوري شد.
با كشيده شدن انتخابات نهمين دوره رياست جمهوري به مرحله دوم ؛انتخابات با رقابت دو كانديدا يعني آقايان هاشمي رفسنجاني و احمدي نژاددر روز جمعه 3/4/1384 برگزار شد كه نتيجه آن ومشاركت مردم بصورت جدول ذيل درآمده است:
واجدين شرايط درصد رأي مأخوذه احمدي نژاد درصد رأي مأخوذه هاشمي درصد مشاركت دور دوم آراي صحيح باطله مأخوزه كل آراي مأخوزه تعداد شعبه نام استان
2668505 89/67 837660 55/29 364110 18/46 1201770 30485 1232255 2606 آذربايجان شرقي
1916929 18/60 428558 13/35 250186 15/37 678744 33370 712114 1699 آذر بايجان غربي
908794 93/62 280266 71/34 154591 00/49 434857 10495 445352 1116 اردبيل
3153318 83/71 1349923 78/25 484477 60/59 1834400 44943 1879343 2121 اصفهان
372264 21/51 127258 81/45 113838 76/66 241096 7417 248513 423 ايلام
581434 81/55 215750 82/41 161654 94/66 377404 9166 386570 549 بوشهر
8231230 11/61 3279797 62/36 1965409 20/65 5245206 121959 5367165 5326 تهران
583059 80/71 269361 49/26 99359 34/64 368720 6421 375141 617 چهار محال بختياري
370127 30/66 176396 32/32 85976 88/71 262372 3668 266040 405 خراسان جنوبي
3650408 79/63 1490064 43/34 804328 99/63 2294392 41553 2335945 2657 خراسان رضوي
560556 74/59 186426 59/38 120434 67/55 306860 5204 312064 537 خراسان شمالي
2834721 76/60 882682 70/35 518621 25/51 1401303 51483 1452786 2406 خوزستان
712833 62/67 294155 47/30 132566 03/61 426721 8308 435029 657 زنجان
402278 69/71 214059 18/26 78167 22/74 292226 6363 298589 537 سمنان
1174729 37/44 332316 35/54 407063 76/63 739379 9614 748993 1178 سيستان و بلوچستان
2999070 14/57 998693 44/40 706898 28/58 1705591 42283 1747874 2357 فارس
753729 81/72 367874 45/25 128610 04/67 496484 8800 505284 809 قزوين
622991 16/73 352190 05/25 120586 27/77 472776 8637 481413 439 قم
1032306 61/49 127808 37/42 109170 96/24 236978 20665 257643 1013 كردستان
1527504 71/50 603117 97/47 570538 86/77 1173655 15670 1189325 1560 كرمان
1381564 60/48 343774 03/47 332671 20/51 676445 30964 707409 1247 كرمان شاه
405294 23/61 188871 24/37 114874 11/76 303745 4716 308461 593 كهكيلويه و بوير احمد
1098479 63/53 356619 31/44 294626 53/60 651245 13713 664958 1038 گلستان
1818534 35/64 684794 98/32 351039 52/58 1035833 28411 1064244 2246 گيلان
121547 70/49 364790 77/47 350650 41/60 715395 18621 734016 1141 لرستان
2109547 57/64 888878 50/33 461207 26/65 1350085 26530 1376615 2319 مازندران
971865 70/69 410726 32/28 166887 63/60 577613 11674 589287 734 مركزي
788045 67/59 317374 70/37 200921 49/67 517895 13994 531889 865 هرمزگان
1317448 40/70 533476 62/27 209295 52/57 742771 14997 757768 1163 همدان
693809 82/66 314654 77/30 144906 49/75 459560 11363 470923 624 يزد
ـــــــــ 97/39 30473 04/57 43489 73962 2283 76245 0 خارج از كشور
46786418 69/61 17248782 93/35 10046701 76/59 27795483 663770 27959253 40979 جمع
جدول ( 2) آرائ نهايي نامزدها در دور دوم در 30 استان كشور
سيد محمود احمدي نژاد به عنوان رئيس جمهور منتخب در دور دوم با اكثريت قاطع از طرف مردم انتخاب شد.
در كنار مسائلي كه در تحليل دور اول انتخابات مطرح شد ذكر چند نكته ضروريست(تحلیل انتخابات مرحله دوم) :
1- تغيير ديدگاه ملت نسبت به مسئولين كه ميشود آنرا بعنوان شكاف وحايل بين ملت ومسئولين حكومتي تعبير كرد.چراكه عليرغم حمايت قاطع و همه جانبه احزاب سياسي واقشار مختلف مذهبي وچهره هاي شاخص سياسي ونخبگان وروشنفكران از آقاي هاشمي، مردم به پاي صندوق هاي راي رفتند وآن كسي كه مد نظرشان بود رابرگزيدند.
2- آراء ملت به مسئولين مانشان دادكه مشكلات ملت درحال حاظر مباحث ومسائلي چون دموكراسي وحقوق بشر وآزادي بيان و…..نيست بلكه مسائل اقتصادي در اولويتندومهمترند .و همچنين بخاطر ساده زيستي واينكه كسي از جنس خودشان باشد راي به آقاي احمدي نژاد دادند.
3- تخريب شخصيت آقاي احمدي نژاداز طريق آحاد رسانه هاي جمعي بخصوص روزنامه ها و طرفداري همه جانبه احزاب وگروه هاي سياسي و مذهبي حتي نامزدهاي دور اول وچهره هاي سياسي شاخص مملكت از آقاي هاشمي (بدليل مورد اول) درتعيين وتاييدآقاي احمدي نژادتوسط مردم بي تاثير نبوده است .
اما اينك كه انتخابات به پايان رسيده ومردم وظيفه ملي خود را انجام داده اند نوبت عمل به وعده هارسيده است باشد كه اميد ملت نااميد نگردد.